De kunst van het loslaten bestaat niet (9/40)
Ik kan geen emoties aan of uitzetten.
Het is meer dat emoties me op een dag gewoon verlaten. Slapen helpt goed tegen een stomme opmerking van een vreemdeling op straat bij een druk kruispunt.
Slapen helpt nauwelijks bij de grote littekens van het leven. Zoals het einde van relaties, werk of vriendschappen.
Ik kan me nog goed herinneren waar mijn telefoon lag. Op de kast in de donkere gang. Het scherm flikkerde op. Zijn naam zichtbaar.
Hij appte me in een vrij kort bericht dat hij het contact verbrak en een boek terug wilde hebben. Dat hij er klaar mee was, snapte ik wel. Ik had geen zin meer om hem te helpen met het zoveelste project dat hij toch niet ging afmaken. Ik was druk met mijn eigen projecten en met werk.
Het was natuurlijk niet mijn laatste ‘nee’ die dit veroorzaakte. Het waren jaren van ingewikkelde ruzies en teleurstellingen in elkaar.
Wellicht was het beter zo.
Maar het steekt wel, zo’n app.
En hoewel de relatie stopte, stopt het niet in het hoofd.
Herinneringen worden jarenlang op willekeurige momenten geactiveerd.
Van inside jokes tot het lezen van artikelen waar hij vast ook veel aan had gehad.
Het gesprek start weliswaar in het hoofd met hem door het zien van een goede video-essay. Er is alleen niets meer in de fysieke wereld om het gesprek mee af te maken.
En dan, in de jaren die volgen, worden de herinneringen minder en minder. Zelfs het gevoel van gemis dooft.
Geen zalvende gedachten meer over hoe het allemaal was gekomen. Geen gevoelens van spijt en schaamte meer.
Hij was in mijn hoofd een gelijke geworden met al die klasgenoten van de basisschool. Je had er acht jaar van je leven mee gedeeld. Maar hoe ouder je wordt, hoe minder betekenisvol die relaties nog aanvoelen.
Dacht ik...
Kun je überhaupt wel ontsnappen aan je verleden? Soms lijkt alles wat ik meemaak een echo van vroeger.
Ik kwam hem tegen.
Utrecht Centraal. Van al die duizenden mensen die daar in en uit lopen, zag ik hem meteen. Met een vrouw. Duidelijk een van de eerste dates. Ze lachten en plaagden elkaar wat af. Ze leken blij met elkaar.
Hij was niets veranderd.
Dat gevoel, meteen in de buik: angst. Dat gevoel, meteen om weg te rennen. Het gevoel van schaamte over hoe dingen waren gelopen. Maar geen behoefte aan een gesprek. Geen behoefte aan dingen af te sluiten.
Ik weet niet eens waarom. Misschien omdat ik niets te melden had als we aan de praat zouden raken.
Ik deed geen poging om oogcontact te zoeken. Ik liep in snellere pas door naar mijn perron.
Wat nog te zeggen, behalve zelfopgeklopte kletspraat over hoe geweldig het met me ging?
Alsof het ertoe deed.
Maar ja.
Deze ontmoeting liet de dagen die volgden alle emoties weer activeren. Weliswaar trok het ook vrij snel weer weg. Maar ze waren er wel weer. Net zo sterk aanwezig.
Het concept loslaten heb ik nooit begrepen.
Het is geen knop.
Emoties komen. Sommige blijven. Enkelen vertrekken. En de meest intense keren nog wel weer een keertje terug in de toekomst.
Er zijn natuurlijk wel manieren om dat ‘loslaten’ te versoepelen.
Soms helpt praten over iets me om een sterk gevoel te verzachten. Dan voel ik me meteen lichter na het gesprek.
Soms helpt schrijven me iets. Gewoon opschrijven en dan erachterkomen waarom ik me nou voel zoals ik me voel.
Maar dit geldt gewoon niet voor de zware dingen van het leven. Althans, niet bij mij.
Ik kon jarenlang geen zinnig woord opschrijven over de woningbrand.
Wat viel er te zeggen?
En nu ik het meer dan tien jaar later toch heb geprobeerd, in fictievorm, durf ik het niet te publiceren.
Niet elke ervaring die je op papier zet verandert je.
==
Loslaten suggereert dat je het actief kunt doen. Zoals uit een vliegtuig springen met een parachute op je rug.
Maar ik vind loslaten vooral een reactieve beleving.
Jij springt niet. De instructeur springt en jij zit eraan vast.
Tijd heelt niet. Met een beetje geluk laat tijd iets slijten.
Tot er weer iets gebeurt en dan zijn alle emoties en gevoelens en gedachten weer volledig terug.
Ik wantrouw mensen die zeggen over hun ex heen te zijn. Alleen al dat je dit zegt, suggereert iets anders.
Dat ben je niet. Je hebt gewoon een modus gevonden waarin het je even niet meer zo martelt. Gelukkig maar.
Maar niemand is veilig voor de toekomst.
Ik bezocht niet zo lang geleden een open dag van de vrijwillige brandweer. Puur toeval. Het was naast een winkelcentrum waar ik tape moest halen voor het versturen van pakketjes.
Een jaar na de brand kreeg ik tranen in mijn ogen en een brok in mijn keel als ik een brandweerauto door een straat zag rijden. Nu, meer dan tien jaar later, voelde ik niks bij afgaande sirenes ter demonstratie. Gewoon wagens en slangen en mannen en vrouwen in brandweerkleding.
Tot ik een kraam tegenkwam met tips voor wat te doen in de woning rondom brand.
- Doe altijd je deur dicht als je slaapt.
- Zorg voor een hoorbare brandmelder.
- Zet een deksel op de pan als het vlam vat.
De rest van de tips heb ik niet kunnen lezen van deze afstand. Ik durfde het kraampje niet te bezoeken. Ik liep er letterlijk met een grote boog omheen. Ik wilde niet aangesproken worden. Ik wilde geen foldertje bekijken. Ik wilde niet denken aan dat het me nog een keer kan overkomen.
Dat is het stomme aan verdriet.
Al ons leed kan ons nog een keer overkomen. Maar we proberen te leven met het idee dat het ons niet nog een keer gaat gebeuren. Want anders overheerst de angst. En dat is ook geen leven.
Of je wil of niet, verdriet blijft met je meewandelen.
Het leven is leven met verdriet.
Ik voel het nu in mijn hartstreek, die brand, bij het schrijven van deze woorden.
Omdat er een leven ervoor en een leven erna was. Het voelt nog steeds heftig.
Het, wat dat ook moge zijn, zit nog steeds ergens in me verborgen.
‘Verdriet komt op plekken waar woorden niet kunnen komen,’ schreef ik een tijdje geleden op.
Ik denk dat ik nu pas die zin volledig begrijp.
Loslaten is een woord.
Maar gevoelens laten zich niet zo makkelijk leiden door woorden. Ze verdwijnen niet door woorden.
Ze worden in beweging gebracht. Maar dat is iets anders dan verdwijnen.
Er is geen formule voor loslaten. Het is veel mystieker.
Ik weet dat tijd een beetje helpt.
Het haalt de scherpe randjes eraf.
Tot je in een soortgelijke situatie belandt.
Dan zijn al die begraven gevoelens weer levendig.
Ik weet ook dat gevoelens soms opeens volledig verdwenen kunnen zijn.
Geen woede meer. Geen verdriet. Niet eens een vorm van begrip.
Geen idee wat dit veroorzaakt. Maar het waren geen woorden.
Wat zeker niet helpt, is de pijn blijven opzoeken. De relatie koste wat kost in stand houden.
Als ik je een advies mag geven: ontvolg, blokkeer desnoods, stop met reageren, stop met dingen sturen, stop met praten.
Maar dat is makkelijker gezegd dan gevoeld. Want er is altijd iets in ons dat hoopt. Op verzoening. Op vergeving. Op antwoorden. Op afsluiting. Op het idee dat de cirkel rondmaken bevrijding geeft.
Ik wou dat het leven zo simpel was.
Dat gevoelens zich zo makkelijk lieten temmen.
Nee.
Die gaan op plekken zitten waar je weinig controle over hebt.
Die komen naar boven op momenten waarop je het niet verwacht.
Ze zijn soms zo sterk dat je het niet eens aan een ander kunt uitleggen wat je ziet en ervaart en voelt. Dat je nog steeds van iemand houdt die je zoveel pijn heeft gedaan. Dat het nog steeds voelt alsof die persoon naast je zit. Dat je zo diep gekwetst bent dat je geen oogcontact meer met ze kunt maken, hoe kinderachtig dat ook voor een buitenstaander overkomt.
Verdriet kan niet losgelaten worden.
Want het houdt jou vast.
Je kunt alleen hopen.
Hopen dat het op een dag uiteindelijk jou loslaat.
Maar er is geen formule. Het is veel mystieker.
Wat niet heeft geholpen is het boek nooit terugsturen van die vriend. Ik heb het weggegooid.
Ik weet het. Kinderachtig. En dat blijft me achtervolgen in mijn hoofd. Dat dat niet had gehoeven. En dat blijft me nu martelen. Elke keer weer als ik een artikel zie dat verwijst naar dat boek of de verfilming daarvan is daar weer het schuldgevoel.
We doen soms rare dingen als we ons gekwetst voelen.