Soms moet je niet te diep graven in je eigen ziel (23/40)
Ik vond een opmerkelijke passage in de gepubliceerde brieven van schrijfster Joan Didion (1934–2021), over de zes therapiesessies die zij had gevolgd.
De therapeut probeerde haar ingewikkelde relatie met haar geadopteerde (inmiddels volwassen) dochter bloot te leggen, om wellicht wat lichtheid te brengen tussen die twee.
Joan vertelt dat ze vroeger als kind nooit dagdroomde over een prinses zijn of over trouwen en kinderen krijgen.
Sterker nog. Haar kinderfantasie was dat ze zichzelf, met een zonnebril op, ergens in Zuid-Amerika de rechtbank uit zag lopen. Daar waar ze net de scheidingspapieren had getekend.
Dat was haar kinderfantasie.
Waarna de therapeut droogjes opmerkt: ‘Vind je dit niet een opmerkelijke fantasie? Ik ben nog nooit iemand tegengekomen die als kind fantasieën had over echtscheidingen.’
Ja.
Dit kun je natuurlijk helemaal ontleden als therapeut. Welk verdriet ligt hierachter? Joan, die haar gehele leven met depressieve periodes kampte, had blijkbaar als kind al donkere gedachten over de wereld.
Maar dan moet ik ook denken aan mijn favoriete acteur Jesse Eisenberg (1983). Een man die ook al vanaf zijn jeugd worstelt met depressie, neuroses en angsten.
Hij vindt het eigenlijk gekker als je niet depressief wordt van deze wereld. Ik bedoel. Moet je eens zien wat een teringzooitje het nu is?
Ja. Inderdaad.
Laten we wel wezen. Het is natuurlijk ook veel vanzelfsprekender dat je ooit in je leven gaat scheiden, dan dat je lang en gelukkig leeft tot je dood met één persoon.
Ik zou zeggen: er is niets mis met je, Joan. Gewoon een kinderziel die de volwassen wereld al heel goed begrijpt.
(overigens bleef zij haar hele leven bij haar man)
Weet je wat het is?
Niet elk gevoel heeft een verklaring of oplossing nodig.
Het hoort ook gewoon allemaal bij het mens zijn. Als je er geen of weinig last van hebt, laat het lekker zijn zoals het is.
Als iemand als volkomen normaal overkomt, dan ken je die persoon nog niet goed genoeg.
Toch?
Mensen zijn raar. Dat is juist zo leuk en tegelijkertijd zo vermoeiend, maar ook heel mooi.
Niet al onze rare eigenschappen, gevoelens en gedragingen hoeven nader bestudeerd of opgelost te worden.
Mijn favoriete documentairemaker en ontregelaar Werner Herzog (1942) vindt zelfreflectie en therapie zelfs een façade. Hij noemt het de slechtste uitvinding van de 20ste eeuw.
Als je te veel zelfonderzoek doet, kun je nauwelijks meer leven met jezelf. Je maakt jezelf ‘onbewoonbaar’ als je op elke plek in je ziel een groot zoeklicht laat schijnen. Laat dingen in de schaduw zitten, zegt hij in zijn memoires.
Blijf mysterieus is zijn oproep.
Zit op zich wat in. Al lees ik zijn woorden meer als dat overbelichting alles lelijk maakt. Als in te veel in je eigen ziel wroeten. Te veel je eigen gedachten en gedragingen overanalyseren. Dat is niet helpend in je dagelijks functioneren.
Het maakt je te zelfbewust. En van te veel zelfbewustzijn word je de duizendpoot die gaat nadenken of hij de ene of de andere voet als eerste in beweging zet.
Daar krijg je ongelukken van.