Stop met gelukkig worden. Wees melancholiek. (19/40)
Ik loop al jaren met mijn zelfgemaakte katoenentasje rond waarop staat: ‘stop met gelukkig worden. wees melancholisch.’
Een zin die tot op de dag van vandaag verkeerd wordt begrepen.
‘Waarom wens jij mensen depressie toe?’ en ‘wat is er mis met gelukkig willen worden of zijn?’
Goede vragen.
Ik snap de verwarring.
Melancholie is ook een verwarrend woord. Mede omdat de betekenis elke eeuw lijkt te veranderen.
Maar toch wens ik je vooral melancholie toe en geen geluk.
==
Melancholie is iets anders dan verdriet, depressie of nostalgie. Hoewel ze op elkaar lijken, zijn er fundamentele verschillen. Niet alleen in de betekenis, maar ook in hoe we het als mens ervaren en zelfs hoe we het fysiek uiten.
Professor David Huron (1954) heeft een evolutionaire theorie gepresenteerd in het boek The Science of Sadness waarin hij uitlegt waarom melancholie je verder brengt dan de zoektocht naar geluk.
Maar om zijn theorie te begrijpen, moeten we eerst de wortel van melancholie snappen, namelijk somberheid.
Waarom voelen we somberheid?
Somberheid is een emotie die opkomt wanneer iets niet gaat zoals je had gehoopt of verwacht.
Het is een nuttig signaal van onze geest dat aangeeft dat je beter je verwachtingen of doelen naar beneden kunt bijstellen.
Denk aan een afwijzing voor een sollicitatie, een vriend die je verjaardag vergeet of een relatie die wordt beëindigd.
Somberheid kan zich uiten als verdriet, melancholie, nostalgie of depressie.
- Verdriet is een directe uiting van rouw en pijn. Tranen zijn een fysieke uiting van dit verdriet die oproept tot troost en sociale steun.
- Melancholie daarentegen is verdriet zonder tranen. Het is een meer bedrukte, licht filosofische staat waarin je spieren ontspannen zijn en je gedachten naar binnen keren.
In tegenstelling tot verdriet voelt melancholie kalmer aan. Je ervaart minder stress.
In de praktijk wisselen melancholie en verdriet elkaar vaak af bij een heftige gebeurtenis.
Dit wordt ook wel de rouwcirkel genoemd.
Hoe zit het dan met nostalgie en depressie?
Nostalgie gaat over het terugdenken aan iets wat er niet meer is, vaak met zowel een glimlach als een gevoel van gemis. Het is een herinnering die we idealiseren. Dat is een belangrijk verschil met melancholie. Daar wordt niets geïdealiseerd. Bij melancholie kun je zelfs een gemis voelen zonder te weten wat je precies mist.
Depressie lijkt op melancholie, maar het is een mentale stoornis die je dagelijks functioneren sterk beperkt. Bij depressie verlies je bijvoorbeeld het vermogen om heldere keuzes te maken, terwijl je bij melancholie nog steeds kunt reflecteren en zinnige beslissingen kunt nemen.
Depressie voelt zwaar en negatief en kan je in een neerwaartse spiraal brengen.
Melancholie is een rustpauze, een moment van reflectie voordat je nieuwe stappen zet.
Die donkere gevoelens die je in een melancholische periode ervaart, hebben een reden.
Melancholie toont de wereld zoals die echt is. Het is een beetje somber, rauw en vooral erg grijs.
Dit helpt je om heldere keuzes te maken voor de toekomst. Huron noemt dit ‘melancholisch realisme’. Het geeft je een genuanceerde kijk op de wereld en op jezelf. Niet te optimistisch, maar ook niet te pessimistisch.
Een voorbeeld van melancholisch realisme is het besef dat mensen je niet bewust pijn doen omdat ze je haten, maar omdat ze zelf gebroken zijn.
Dit inzicht maakt je kalmer, bedachtzamer en empathischer. Wat je weer helpt bij het nemen van beslissingen over je toekomst.
Je voelt je niet voor niets somber. Er loopt iets niet lekker in je leven en de enige manier waarop je eruit kunt komen, is veranderen. Melancholie begeleidt je door zo’n fase heen. Het motiveert je om het oude los te laten en iets nieuws te proberen.
MAAR.
Altijd de maar...
Melancholie kan ook een weg naar depressie zijn, helaas.
In dat opzicht is het een kruispunt. Via melancholie kun je de weg naar hoop nemen of je toch richting de afgrond bewegen.
Depressie is een ontspoord systeem van onze sombere emoties. Evolutionair psycholoog Randolph Nesse (1948) betoogt zelfs dat er geen enkel evolutionair nut in depressie zit. Het is een rookmelder in ons hoofd die te gevoelig is afgesteld.
Iedereen is hier gevoelig voor.
Een opeenstapeling van tegenslagen kan ieder mens depressief maken, helaas.
Somberheid helpt je, depressie niet.
Ik ga hier in een volgend hoofdstuk verder op in.
==
Melancholie en rouw worden vaak als dezelfde emotie gezien.
Huron betoogt in zijn boek dat rouw vooral een sociale functie heeft. Namelijk troost zoeken.
Melancholie heeft juist een cognitieve functie. Namelijk door zelfreflectie nieuwe keuzes maken.
Je hebt beide nodig om verder te gaan na een moeilijke tijd.
Ik heb melancholie altijd gezien als een compassievolle emotie. Het geeft je begrip voor de gebrokenheid van anderen en helpt je om vriendelijker te zijn voor je eigen tekortkomingen.
Waarom jezelf veroordelen om je fouten? Je bent ook maar een mens.
Daarom wens ik iedereen een gezonde dosis melancholie toe in het leven.