Waarom melancholie geen pessimisme is (36/40)
Als iets de melancholische ziel kenmerkt, is het wel de fijngevoeligheid voor vergankelijkheid.
Verval is ons lot. Entropie is een keiharde wet van de natuur.
Niets kan behouden worden. Alles valt uit elkaar tot er zandkorrels overblijven.
Sommige mensen hebben een gevoelige ziel. Die beseffen dat het einde al is begonnen voordat iets nieuws is gestart.
Daar kunnen ze niets aan doen.
==
Laatst vroeg iemand me of ik een positieve mindset had. Ik zei nee, een melancholische.
En ook daar zit een schoonheid in, vulde ik aan.
De schoonheid van de ondergaande zon. Van een omgevallen boom in het bos. Van de menselijke warmte bij een begrafenis. Van staren naar een al jaren leegstaande torenflat midden in de stad, omringd door hekken en klimmend onkruid op de muren en verdwaalde lege blikjes bij de dichtgetimmerde deuren.
Melancholie is overal.
Houd je badkamer maar eens een maandje niet bij qua schoonmaken en je ziet hoe schoonheid wordt vervangen door kalkaanslag, zwarte vlekjes bij de kitranden en een oranjeachtige vreemde glinstering op de vloer.
Plant een boom in de tuin en besef dat de kans groot is dat die boom jou gaat overleven.
Neem een pup en weet direct dat de liefde nu al zo groot is, dat je over tien jaar zo verdrietig gaat zijn als je het beest begraaft.
Mensen verwarren melancholie met pessimisme.
Een pessimist is degene die de liefde afzweert omdat er te veel littekens op het hart zitten.
Een melancholicus weet dat lijden ons eindpunt is, dus laten we de liefde ten volle beleven. Voordat de routine de relatie overneemt, of je volledig vervreemd raakt van de ander.
Daarom zijn melancholici zulke goede minnaars.
Zij proberen het moment zo lang mogelijk te verlengen, tot het onvermijdelijke uiteindelijk toch gaat gebeuren.
Uitgesteld genot is het beste genot.
===
Ik herken de melancholische ziel meteen. Zoals de openingsscene van de dramaserie Your Friends & Neighbors duidelijk geschreven is door een melancholische ziel.
De net gescheiden Andrew zit eenzaam aan de bar als een veel jongere Liv hem trakteert op een drankje.
Andrew start al snel een monoloog over hoe deze relatie tussen hen zich gaat ontwikkelen. Hij 48, zij 28 jaar:
‘Je zult me heel interessant vinden,
omdat ik twee decennia meer aan verhalen heb dan jij.
En ik vind jou heel interessant,
omdat jij je leven leeft in het moment,
met een roekeloze directheid
die ik miljarden jaren geleden ben kwijtgeraakt. Dus we zullen elkaar wel weten te vermaken. Dat werkt een tijdje, toch? Sla dan tien jaar over.
Jij bent 38, ik 58. Dan kan het wat wankel worden. Misschien wil jij kinderen, ik heb ze al. Misschien denk je ineens: “Heb ik één van de grote levenservaringen gemist?”
Ik zal ouder worden. Het punt is: minder seks, meer wijn. Misschien werkt dat ook nog een tijd. Goed, nog eens tien jaar verder.
Ik ben 68. Hoe goed ik ook voor mezelf zorg, mijn prostaat gaat doen wat hij doet en mijn haar ook. En jij begint na te denken over hoe je leven eruitziet nadat ik doodga. Ondertussen vraag ik me elke keer dat je de deur uitgaat af welke jonge vent je nu weer neukt.
Dus ik word een jaloerse oude trol en jij een rusteloze vrouw in haar seksuele hoogtepunt. En we worden allebei verteerd door de angst dat de laatste, zwaarste jaren van ons leven volledig alleen zullen worden doorgebracht.’
De dame zegt: wauw. Ik zou hier een stevig weerwoord kunnen geven, maar eerlijk gezegd zocht ik gewoon seks.
Vervolgens hebben ze seks.
De melancholische Andrew zocht daar aan de bar geen toekomst, maar slechts een moment samen.
Dat is de kern van de melancholische ziel.
Omdat het altijd direct de toekomst en het verleden voelt, kan het volledig opgaan in het nu.
Voor sommigen komt de melancholicus misschien wat treurig over. Maar dan begrijpen ze de vochtige tranen niet.
Als je het einde al weet, betekent het niet dat je de weg ernaartoe niet wilt beleven. Je gaat het dan juist nog intensiever voelen.
Zoals dat dit de boodschap is van mijn favoriete SF-film Arrival (2016). Sowieso: aliens die ons iets komen brengen, in plaats van wat halen, is al briljant. Maar ook de diepere laag is zo ontroerend en mooi. Knappe jongen wie het droog houdt aan het einde.
Als je van tevoren weet wat voor noodlot op je wacht, zou je het dan vermijden?
- Een pessimist zegt: ja. Waarom zou je bewust naar pijn toe leven?
- Een optimist zegt: het loopt vast anders dan we denken.
- Een realist zegt: misschien kunnen we het lot bijsturen.
- Een nihilist zegt: het maakt niets uit, het betekent toch niets.
- Een stoïcijn zegt: het lot is onvermijdelijk, mijn houding is het enige wat telt.
- Een romanticus zegt: Wat je ook doet, de liefde maakt alles waard.
- Een gelovige zegt: het noodlot is geen toeval, er is een groter plan.
- Een cynicus zegt: alsof je überhaupt een keuze hebt.
- Een pragmaticus zegt: hangt ervan af hoe groot de schade is.
- Een schrijver zegt: ja, want dat is wat een verhaal is. Je lot proberen te vermijden.
- Een melancholicus zegt: het is onvermijdelijk, maar ik ga elk moment ertussen volledig voelen. De lelijke en mooie gevoelens. Het is het ultieme bewijs dat ik er ben. En dat ik leef.