ik hoop dat je gedachten lief voor je blijven

Zelfzorg als manier van zelfrespect (2/40)

Het is een treurig feit dat vooral Nederlandse, Griekse en Hongaarse joden relatief snel in de werkkampen van de Duitsers stierven.

De reden?

Ze konden minder goed de onmenselijke omstandigheden aan dan joden uit andere gebieden van Europa.

Andere joden waren al een zwaar leven, inclusief mentale en fysieke vernederingen, gewend.

Ook Belgische joden deden het relatief beter. Omdat de meesten al eerder in de twintigste eeuw gevlucht waren uit Polen, Rusland en Litouwen.

Dat is toch absurd om te lezen?

De bekendste strafpleiter van Nederland, Max Moszkowicz (1926–2022), kwam als tiener in een concentratiekamp terecht. Hij overleefde als een van de weinigen de Tweede Wereldoorlog.

Dat heeft veel met geluk te maken. Want ook Max heeft de dood af en toe in de ogen aangekeken daar.

Maar er speelden meer dingen mee die zijn overlevingskansen vergrootten.

Om te beginnen kwam Moszkowicz uit Limburg, maar hij was geboren in Duitsland. Zijn ouders waren al eerder gevlucht uit Polen.

Hij sprak daarom Duits en Pools, wat hem hielp in het kamp Birkenau (Auschwitz II).

Een ander punt dat hielp, was dat zijn vader ook in het kamp zat. Ze hadden enorm veel aan elkaar als mentale steun.

Helaas heeft zijn vader het einde van de Tweede Wereldoorlog niet gehaald. Hij overleed uiteindelijk in een ander kamp. Waarschijnlijk door uitputting.

Max kwam terecht bij het metselaarsschooltje in het kamp. Dat was een van de ‘betere’ plekken om te zijn. Het vernietigingskamp bleef maar groeien, dus er moest altijd wat gemetseld worden.

Maar denk niet dat er ook maar iets luxe aan was. Als je te laat kwam of niet oplette omdat je flauwviel van de honger, werd je afgeranseld. Ook vond er seksueel misbruik plaats.

Man. Man. Man.

De tranen sprongen zo vaak in mijn ogen bij het lezen van de barbaarsheid van de nazi’s. De willekeur van vernedering, vernietiging, afranseling en uithongering.

Lichamelijk was het al nauwelijks vol te houden: elke dag veertien uur lang zwaar werk doen en aan het einde van de dag een half broodje en wat gekookt water met aardappelschillen krijgen.

Maar mentaal was het ook nauwelijks vol te houden.

Toch deed Max iets briljants.

Als een van de weinigen in zijn blok van 800 man.

Zelfzorg.

Hij zorgde ervoor dat hij er elke dag goed verzorgd uitzag. Hij waste zijn gezicht in de sneeuw. Zorgde dat zijn kleding netjes bleef.

Dat gaf niet alleen een gevoel van zelfrespect en eigenwaarde. Het was ook een tegenbeeld aan de nazi’s, die hem als een minderwaardig, smerig en nutteloos beest zagen.

Het hielp hem niet alleen om respect af te dwingen, maar ook om een baantje in de bakkerij te krijgen. Een plek waar normaal gesproken geen jood welkom was. Maar hij werkte altijd hard en zag er schoon en netjes uit, en dat gaf blijkbaar genoeg vertrouwen bij de Duitsers.

In de bakkerij werken zorgde ervoor dat hij stukjes brood kon stelen om uit te delen of te ruilen met andere gevangenen.

Dit gaat heel gek klinken.

Maar als je gedachten niet zo lief voor je zijn, zorg dat je voor jezelf blijft zorgen.

Het is ook het eerste waar een psycholoog naar kijkt als je daar binnenkomt.

Heb je je haren gefatsoeneerd? Je nagels geknipt? Schone kleren aangedaan?

Omdat het een indicatie is van hoe je je mentaal voelt.

Hoe klote je ook voelt. Hoe zwaar je gedachten ook zijn.

Zelfzorg geeft niet alleen structuur aan je dag terwijl er chaos in je hoofd is. Het zorgt ook voor het behoud van zelfrespect. Het is de laatste verdedigingslinie van je mentale welzijn.

Zorg goed voor jezelf.
Juist als het leven tegenzit.

Het is wat Max in het concentratiekamp staande hield. Ook na het overleven van de Holocaust bleef hij goed voor zichzelf zorgen. Max stond in de rechtszaal bekend om zijn goed verzorgde, vlekkeloze toga met sneeuwwitte bef.

Het was een handelsmerk van hem om de tegenstanders en de rechter te imponeren.

Dat is een andere waarheid.

Hoe je je kleedt, is hoe je je voelt.

Liefs,

tomson